Gezonde scepsis verlegt koers

Het Instituut voor Verantwoord Medicijngebruik (IVM) verlegt de koers van zijn bekende programma Gezonde scepsis, dat de afgelopen tien jaar de beïnvloeding van het medicijngebruik door de farmaceutische industrie kritisch volgde. Gezonde scepsis zet zijn Nederlandse activiteiten op een laag pitje en richt zich meer op het ondersteunen van initiatieven in het buitenland. Reden voor de koerswijziging is dat het IVM van het ministerie van VWS geen instellingssubsidie meer krijgt voor het programma. Daarnaast is de houding en het gedrag van de farmaceutische industrie in de afgelopen tien jaar sterk veranderd.
'Er zitten nog wel wat rotte appels in de mand, maar door de bank genomen is de bedrijfstak volwassener en verantwoordelijker geworden', reageert Ruud Coolen van Brakel, directeur van het IVM. Volgens het IVM is de situatie anno 2012 onvergelijkbaar met tien jaar geleden, mede door Gezonde scepsis. 'De tijd van het uitdelen van cadeaus en reisjes ligt inmiddels achter ons', licht Coolen van Brakel toe. 'Er is een algemeen aanvaarde Leidraad Ziektebeeldinformatie, en de bedrijven hebben afgesproken op korte termijn alle betalingen aan artsen en patiëntenorganisaties openbaar te maken'. Andere wapenfeiten zijn volgens Coolen van Brakel de richtlijnen die de samenwerkende universiteiten opstelden naar aanleiding van Gezonde scepsis onderzoek, en vergaande afspraken over de betrokkenheid van bedrijven bij het opstellen van voorschrijfstandaarden van huisartsen en specialisten.

Beïnvloeding in kaart gebracht
Tien jaar geleden zorgde het IVM voor opschudding door in een groot onderzoek aan te tonen hoe groot het effect was van artsenbezoekers op het voorschrijfgedrag van huisartsen. Tegelijkertijd startte het instituut met het verzamelen van alle mogelijke informatie over beïnvloedingsmechanismen die de industrie gebruikte om de omzet van zijn geneesmiddelen te vergroten. In 2005 werd daarvoor de website www.gezondescepsis.nl gelanceerd. Het initiatief sloot zich aan bij het wereldwijde 'healthy-skepticism' netwerk en werd een van de leidende partijen. Met ondersteuning van het ministerie van VWS en de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) deed Gezonde scepsis tientallen onderzoeken naar bijvoorbeeld ghostwriting, het beïnvloeden van universiteiten en onderzoek, publieksinformatie in websites van farmaceutische bedrijven, symptoomreclame, enzovoort. Twee samenwerkingsprojecten met Tros Radar leidden tot spraakmakende televisieprogramma's, en eind 2010 organiseerde Gezonde scepsis een groot internationaal congres over het vermarkten van ziektes onder de titel 'Selling Sickness'.

Grote sommen geld
Ondanks de positievere houding van de industrie blijft Gezonde scepsis de ontwikkelingen wel volgen, vooral op internationaal gebied. Coolen van Brakel: 'De grote sommen geld die de medicijnenmakers tot hun beschikking hebben, worden nog steeds ingezet. In Europa wordt gelobbyd voor meer mogelijkheden zich direct tot de patiënt te kunnen richten, patentstapeling en het sluiten van deals met fabrikanten van generieke middelen houden nog steeds goedkopere medicijnen te lang van de markt'. Gezonde scepsis betreurt het dat er in de meeste landen geen verbod is op symptoomreclame, waardoor nog teveel mensen geneesmiddelen worden aangepraat voor relatief onschuldige aandoeningen of nieuw verzonnen kwalen. Het programma zal dan ook de oren en ogen open houden, maar zijn activiteiten vooral op het internationale toneel uitvoeren.

Meer dialoog
De activiteiten van Gezonde scepsis hadden niet alleen positieve effecten. Het IVM had met groot verzet te maken, soms zelfs persoonlijk, en werd door zijn kritische houding vaak onderwerp van stevige aanvallen waarbij ook de subsidiegevers VWS en IGZ onder druk werden gezet. Coolen van Brakel: 'Maar in tien jaar tijd heeft de vijandschap plaats gemaakt voor een dialoog met de industrie, waarin ook gezamenlijk gezocht wordt naar oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken. Het is nu zaak elkaar in Nederland te gaan zien als partners die gezamenlijk verantwoordelijkheid willen dragen voor een kwalitatief goede, veilige en betaalbare geneesmiddelenzorg. De komende jaren zullen moeten bewijzen dat deze weg vruchten af zal werpen'.