'Team Jelicic' van Universiteit Maastricht is genomineerd voor Academische Jaarprijs 2006/2007 met een website waar het geheugen van bezoekers gemanipuleerd wordt en een documentaire over foutieve herinneringen en hun consequenties voor de rechtsgang.
Als het aan het Maastrichtse 'Team Jelicic' ligt, worden deze plannen volgend jaar gerealiseerd met het prijzengeld van de Academische Jaarprijs 2006-2007. Zij zijn samen met zes andere voorstellen van vijf andere universiteiten genomineerd voor de prijs en gaan dus door naar de tweede ronde van deze 'battle of the universities' (zie http://www.academischejaarprijs.nl/ ).
Het team bestaat conform het wedstrijdreglement voor de helft uit studenten, terwijl de overige leden tot de wetenschappelijke staf behoren. Candy Gijssen, Sandra Martens en André de Zutter studeren alledrie psychologie. De stafleden zijn dr. Marko Jelicic, drs. Maarten Peters en drs. Tom Smeets. Zij hebben een plan ingediend om een recente publicatie van Smeets e.a. in het tijdschrift Applied Cognitive Psychology (gepubliceerd in mei 2006) onder de aandacht te brengen van het grote publiek.
Uitlokken
De publicatie toont aan dat foutieve herinneringen eenvoudig zijn uit te lokken bij gezonde proefpersonen. De deelnemers werd gevraagd of zij zich de amateurbeelden van de moord op Pim Fortuyn op 6 mei 2002 nog konden herinneren. Van deze moord bestaan geen videobeelden. Toch meende een aanzienlijk deel van de proefpersonen de niet-bestaande amateurbeelden te hebben gezien. Waarschijnlijk hebben veel mensen de gebeurtenissen op 6 mei 2002 "in hun hoofd" gereconstrueerd. Deze reconstructie wordt dan verward met het zien van beelden op televisie. Het onderzoek wees uit dat het herinneren van de niet-bestaande beelden van de moord op Fortuyn op grote schaal voorkomt en deels te maken heeft met de manier waarop de vraag over de beelden wordt gesteld. Bij de vraag "heeft u de amateurbeelden gezien waarop Volkert van der G. Pim Fortuyn neerschiet?" wordt een specifieke suggestie gewekt, terwijl de vraag "heeft u amateurbeelden gezien van de moord op Pim Fortuyn?" een nogal vage suggestie bevat. De vraag met de specifieke suggestie bracht minder foutieve herinneringen teweeg dan de vraag met een nogal vage suggestie.
Consequenties
Deze bevindingen hebben grote consequenties voor de rechtspraak. Het komt regelmatig voor dat verdachten worden veroordeeld louter en alleen op basis van ooggetuigenverklaringen. Bij suggestieve vragen (vooral van een vaag kaliber) door de politie kunnen bij ooggetuigen foutieve herinneringen ontstaan. Als gevolg hiervan kan een onschuldige als dader worden aangewezen.
Het team wil foutieve herinneringen, de manier waarop zij worden uitgelokt en de consequenties voor de rechtspraak op verschillende manieren onder de aandacht van het grote publiek brengen. Het projectvoorstel voorziet in een website waarbij bezoekers door middel van een geheugenmanipulatie een foutieve herinnering gaan rapporteren. Vervolgens krijgen zij uitleg over hun geheugenfout en de consequenties voor de rechtspraak. Ook wordt er een documentaire gemaakt over foutieve herinneringen en hun gevolgen voor de rechtsgang.
Breed publiek
De Academische Jaarprijs is bestemd voor de beste vertaling van wetenschappelijk onderzoek naar een breed publiek. De winnaar met het beste voorstel ontvangt 100.000,- euro om het plan te verwezenlijken. Vorig jaar won het project 'City of Insects' van Wageningen Universiteit de eerste editie van deze wedstrijd.
De tweede editie startte op 4 september 2006 met de opening van het academisch jaar en eindigt op 6 juni 2007 met de bekendmaking van de winnaar. NRC Handelsblad maakte 20 januari in een speciale bijlage bekend welke teams doorgaan naar de tweede ronde.
De jury, onder voorzitterschap van oud-staatssecretaris OC&W en hoogleraar economie Rick van der Ploeg, heeft zeven voorstellen genomineerd. Het UM-team onder leiding van Marko Jelicic concurreert met teams van de universiteiten van Rotterdam, Leiden, Delft, Utrecht en de Vrije Universiteit Amsterdam.
http://www.azm.nl/hetazm/nieuws/
